🎭 Μαθήματα θεάτρου από την "Αισθητική της Αντίστασης"
Πώς ζωγραφίζεις γέλιο πάνω στη στάχτη;
Υπάρχουν βραδιές που το θέατρο δεν είναι απλώς μια παράσταση. Είναι μια πράξη βαθιάς παρηγοριάς. Μια πράξη ζωής. Μια μορφή αντίστασης.
Μια τέτοια βραδιά ήταν η χθεσινή Παρασκευή, κάτω από το φως μιας αυγουστιάτικης Πανσελήνου, σε μια περιοχή σημαδεμένη από τη φωτιά. Εκεί όπου το τοπίο μιλούσε για πένθος, απώλεια και καταστροφή, ένας ερασιτεχνικός θίασος επέλεξε να απαντήσει με γέλιο, δημιουργία και θέατρο.
Και το έκανε με τρόπο που δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από επαγγελματικές παραγωγές.
Οι "Φονικές Παρεξηγήσεις", βασισμένες στην περίφημη Υπόθεση της οδού Λουρσίν του Ευγένιου Λαμπίς, μας μετέφεραν στο ερωτικό Παρίσι, μέσα σε έναν κόσμο όπου η λογική παραδίδεται στο παράλογο και η παρεξήγηση γίνεται ασταμάτητος μηχανισμός γέλιου.
Δύο φιλικά ζευγάρια, μια δαιμονική υπηρέτρια, ένας ξεφτέρης υπαστυνόμος και ένας αρχηγός της αστυνομίας μπλέκονται σε ένα σατανικό γαϊτανάκι. Ένας φόνος στην οδό Λουρσίν, ένα ροζ κιλοτάκι, ένα δαντελένιο σουτιέν και ένα ματωμένο μαντίλι περιπλέκουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Κι όμως, κάτω από την επιφάνεια της φάρσας και του βοντβίλ, ο Λαμπίς κρύβει μια κοφτερή κοινωνική σάτιρα. Γελάς, αλλά ταυτόχρονα βλέπεις πίσω από το γέλιο την ανθρώπινη ματαιοδοξία, την υποκρισία, την κοινωνική σύμβαση και τον παραλογισμό της καθημερινότητας.
Αυτό ακριβώς το υλικό ο θίασος κατάφερε να το υπηρετήσει με μεράκι, ρυθμό, αισθητική και σκηνική ενέργεια.
Όμως το πραγματικά συγκλονιστικό κομμάτι της βραδιάς ήρθε μετά την παράσταση.
Τους ρώτησα με τη σκέψη να με τρώει:
- Έχετε πάει σε κάποια θεατρική σχολή;
- Όχι!
- (...)
Γύρισα στον σκηνοθέτη-ηθοποιό και τον ρώτησα:
- Πώς διάλεξες το έργο;
Η απάντησή του με αιφνιδίασε:
- Ανάποδα.
- Δηλαδή;
- Πόσοι είμαστε; Ποιες ηλικίες έχουμε; Τι έργο μπορούμε να παίξουμε;
Τον ρώτησα αν έχει θεατρικές σπουδές.
- Όχι. Στην επαγγελματική μου ζωή ήμουν ελαιοχρωματιστής.
Εκεί παρέδωσα.
Γιατί ξαφνικά η παράσταση απέκτησε ένα δεύτερο, βαθύτερο νόημα.
Ο άνθρωπος που επαγγελματικά βάφει τοίχους, κατάφερε εκείνο το βράδυ να ζωγραφίσει πάνω στη στάχτη έναν ολόκληρο κόσμο. Να πάρει ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και δυνατοτήτων και, αντί να τους προσαρμόσει βίαια σε ένα έτοιμο θεατρικό καλούπι, να προσαρμόσει το έργο στους ίδιους.
Ανάποδα!
Ίσως τελικά έτσι δημιουργείται το αληθινό θέατρο.
Όχι πάντα ξεκινώντας από το έργο και ψάχνοντας τους ανθρώπους που θα το υπηρετήσουν, αλλά ξεκινώντας από τους ανθρώπους και ανακαλύπτοντας το έργο που μπορούν να κάνουν δικό τους.
Αυτό το "ανάποδα" είναι ίσως η πιο σοφή δραματουργική επιλογή της παράστασης.
Γιατί εκεί βρίσκεται η ουσία του ερασιτεχνικού θεάτρου: όχι στην απουσία επαγγελματικής εκπαίδευσης, αλλά στην παρουσία της ανάγκης για έκφραση, της συλλογικότητας, το μεράκι και την αγάπη για την σκηνή.
Και όταν αυτά συνδυάζονται με αισθητική, γνώση, πειθαρχία και φαντασία, τότε η λέξη "ερασιτεχνικό" παύει να περιγράφει την ποιότητα.
Περιγράφει απλώς την αφετηρία.
Η επιλογή να παιχτεί θέατρο σε μια καμένη περιοχή, απέναντι στο πένθος και την κατάθλιψη, είναι από μόνη της μια πολιτική πράξη ανάκτησης του δημόσιου χώρου.
Η κοινότητα επαναδιεκδικεί τον χώρο της. Δεν επιτρέπει στη φωτιά να είναι η μοναδική ιστορία που θα διηγείται.
Απέναντι στη στάχτη, βάζει χρώμα.
Απέναντι στη σιωπή, βάζει φωνή.
Απέναντι στο πένθος, βάζει γέλιο.
Απέναντι στην απώλεια, βάζει δημιουργία.
Η τέχνη έχει αυτή τη μαγική, σχεδόν αλχημική ικανότητα: να μετατρέπει τη στάχτη σε φως.
Και εκείνη η Πανσέληνος πάνω από την Ξηρονόμη, τα καμένα δέντρα γύρω μας και οι άνθρωποι που γελούσαν μαζί, έδιναν στη βραδιά κάτι σχεδόν μυσταγωγικό.
Δεν ήταν απλώς μια παράσταση.
Ήταν μια μικρή πράξη αντίστασης της ζωής απέναντι στη φθορά.
Ήταν ένα μάθημα για το τι μπορεί να γεννηθεί όταν οι άνθρωποι αποφασίζουν να δημιουργήσουν, αντί να παραδοθούν στην καταστροφή.
Και τότε έρχεται αναπόφευκτα το ερώτημα:
Πόσος πλούτος υπάρχει ακόμη κρυμμένος γύρω μας;
Πόσοι άνθρωποι χωρίς περγαμηνές, χωρίς τίτλους και χωρίς "επίσημη" καλλιτεχνική εκπαίδευση κουβαλούν μέσα τους έναν κόσμο που περιμένει να βγει στο φως;
Πόσα ταλέντα μένουν αθέατα επειδή δεν πέρασαν ποτέ από τις σωστές πόρτες;
Ίσως οι καλύτεροι πίνακες να μη γίνονται πάντα στα εργαστήρια των σχολών.
Ίσως τα καλύτερα έργα να γεννιούνται καμιά φορά εκεί όπου κανείς δεν τα περιμένει.
Σε μια πλατεία.
Σε μια γειτονιά.
Σε έναν άνθρωπο που έβαφε τοίχους.
Και που ένα βράδυ αποφάσισε να βάψει τον κόσμο με άλλα χρώματα.
Χρώματα από γέλιο.
Γιατί τελικά αυτό ήταν το πιο όμορφο μάθημα των "Φονικών Παρεξηγήσεων":
Πως ζωγραφίζεις γέλιο πάνω στη στάχτη.
Με ανθρώπους.
Με μεράκι.
Με φαντασία.
Με αλήθεια.
Με θέατρο.
🙇