🎭 Σκέψεις για το γυμνό θέατρο
Για μια τέχνη της ουσίας απέναντι στην εποχή του "φαίνεσθαι"
Ζούμε σε μια εποχή που πάσχει από βαθιά πνευματική ανοσία. Σε έναν αιώνα όπου η απόλυτη απανθρωπιά, η λατρεία του κέρδους, ο νεποτισμός και οι στυγνοί μηχανισμοί της εξουσίας επιχειρούν να επιβάλουν μια νέα κανονικότητα: την ολοκληρωτική κυριαρχία του "φαίνεσθαι" έναντι του "είναι". Τα ψεύτικα, τα εύκολα και τα αναλώσιμα έχουν πνίξει τα μεγάλα. Την ποίηση, την αληθινή ομορφιά, την αυθεντική υπαρξιακή δόνηση.
Το σύγχρονο θέατρο, εγκλωβισμένο συχνά στην αστική ευκολία ή στον φαντασμαγορικό εντυπωσιασμό των ψηφιακών εφέ και των εταιρικών χορηγιών, κινδυνεύει να εκφυλιστεί σε κοινωνικό status - μια ναρκισσιστική βόλτα με "λαμέ στην Επίδαυρο" - ή σε ένα φτηνό, παρηγορητικό ναρκωτικό που κοιμίζει τις συνειδήσεις.
Απέναντι σε αυτόν τον πολιτισμικό λήθαργο, υπάρχουν πολλές σκέψεις-προβληματισμοί, για την ανάγκη προσανατολισμού σε άλλες λογικές έκφρασης βάζοντας στο τραπέζι την έννοια του Γυμνού Θεάτρου.
Τι είναι το Γυμνό Θέατρο;
1. Η Επιστροφή στο Οντολογικό "Είναι"
Το Γυμνό Θέατρο δεν ορίζεται απλώς από την απουσία σκηνικών αντικειμένων ή ενδυματολογικής χλιδής· ορίζεται από την εθελούσια απογύμνωση από κάθε περιττό στολίδι, ψηφιακό φίλτρο και τεχνητή σύμβαση. Αποτελεί τη βίαιη, μετωπική ανατροπή της "Κοινωνίας του Θεάματος". Όταν η σκηνή αδειάζει από τον υλικό πλούτο, το μόνο που απομένει είναι το οντολογικό υπόλειμμα: ο Άνθρωπος (ο ηθοποιός) και η ωμή, ανυπεράσπιστη αλήθεια του.
2. Το Θέατρο ως Νυστέρι και όχι ως Όπιο
Η τέχνη ιστορικά έχει δύο δρόμους: ή να κοιμίσει τον άνθρωπο ή να τον αφυπνίσει. Το Γυμνό Θέατρο αρνείται κατηγορηματικά να γίνει το βολικό "όπιο" της κοινωνίας. Λειτουργεί ως χειρουργικό νυστέρι. Είναι επιθετικά ειλικρινές, έτοιμο να "φτύσει", να "ξεγυμνώσει" και να "δαγκώσει" τις ψευδαισθήσεις του θεατή, εξαναγκάζοντάς τον να στρέψει το βλέμμα προς τα μέσα, εκεί όπου κατοικεί ο τρόμος και το θαύμα της ύπαρξης.
3. Η Πολιτική Πράξη της Ένδειας
Σε έναν κόσμο που αποτιμά τα πάντα με όρους αγοράς, το Γυμνό Θέατρο επιλέγει συνειδητά τη "φτώχεια" των μέσων για να αναδείξει τον πλούτο των εννοιών. Πρόκειται για μια βαθιά πολιτική πράξη αντίστασης στην εμπορευματοποίηση των πάντων. Το Γυμνό Θέατρο δεν καταναλώνεται, δεν εξαγοράζεται, δεν εξαργυρώνεται με "κουπόνια του σούπερ μάρκετ" ή κρατικές σκοπιμότητες. Υπάρχει αποκλειστικά στο εδώ και τώρα της ιερής, ανεπανάληπτης συνάντησης δημιουργού και θεατή.
Σκέψεις...
Για να λειτουργήσει το γυμνό θέατρο ως ζωντανό αντίδοτο στην απανθρωπιά των καιρών μας, απαιτείται συζήτηση στην καλλιτεχνική και κοινωνική κοινότητα:
- Αποκέντρωση και Χειροποίητη Δημιουργία: Μετατοπίζουμε το κέντρο βάρους από τις μεγάλες, θεσμικές, υπερ-επιδοτούμενες παραγωγές σε ευέλικτα, χειροποίητα σχήματα και σε ερασιτεχνικούς θιάσους. Σχήματα ικανά να μεταφέρουν τον λόγο και την αλήθεια παντού - σε σχολεία, σε πλατείες, σε καφενεία, σε κοινωνικούς χώρους, σε απομονωμένα χωριά - βαδίζοντας στα χνάρια του Διογένη στους δρόμους της Αθήνας.
- Επαναπροσδιορισμός της Σχέσης Ηθοποιού - Θεατή: Καταργούμε την απόσταση ασφαλείας και την τέταρτη γραμμή του αστικού θεάτρου. Ο θεατής παύει να είναι παθητικός καταναλωτής ενός έτοιμου θεάματος, μετατρέπεται σε συνένοχο, συν-οδοιπόρο και τελικό αποδέκτη μιας πνευματικής μεταστροφής. Η παράσταση είναι μια κοινή μύηση.
- Απόλυτη Προτεραιότητα στον Λόγο, στην Ιστορία και στο Σώμα: Ανακηρύσσουμε το κείμενο (την ποίηση) και τη σωματική/ψυχική κατάθεση του ηθοποιού ως τα μοναδικά, θεμελιώδη δομικά στοιχεία της θεατρικής πράξης. Κάθε φως, κάθε ήχος, κάθε αντικείμενο πάνω στη σκηνή πρέπει να κερδίζει τη θέση του με όρους απόλυτης, οργανικής αναγκαιότητας. Αν δεν είναι απαραίτητο, είναι θόρυβος και απορρίπτεται.
- Το Θέατρο ως Φωνή Συνείδησης και Ιστορικής Μνήμης: Δημιουργούμε έργα και παραστάσεις που δεν φοβούνται τη σύγκρουση με το κατεστημένο. Αναζητούμε τις ρίζες μας μέσα από αρχετυπικές μορφές (όπως η τριλογία Θεόφιλος - Μακρυγιάννης - Διογένης) και επαναφέρουμε στο προσκήνιο τις χαμένες, αυθεντικές αξίες: τη Ζωή, την Αγάπη, τον Άνθρωπο.
Το Κάλεσμα
Καλούμε τους δημιουργούς, τους ηθοποιούς, τους συγγραφείς, αλλά πάνω από όλα τους ίδιους τους θεατές, να εγκαταλείψουν την ασφάλεια και τη ναρκισσιστική θαλπωρή της θεατρικής σύμβασης.
Ας σβήσουμε, επιτέλους, τα εκτυφλωτικά φώτα της δημοσιότητας και των δημοσίων σχέσεων, κι ας ανάψουμε το φανάρι του Διογένη.
Το Γυμνό Θέατρο είναι εδώ. Όχι για να μας διασκεδάσει, ούτε για να μας προσφέρει μια ανώδυνη βραδινή έξοδο, αλλά για να μας θυμίσει με τρόπο εμφατικό ότι τελικά "Άνθρωπος" είναι κάτι πολύ διαφορετικό, πολύ πιο βαθύ και πολύ πιο όμορφο από αυτό που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε γύρω μας.
Η συζήτηση ξεκινά τώρα.
Εσείς, τι ζητάτε από το θέατρο της εποχής μας;
Συνεχίζεται...
🙃